اوقات فراغت جوانان امروزی در جامعه ایرانی

اوقات فراغت چنان در پدیده جوانی تنیده است که باید آنرا منشاء شناخت و به رسمیت شناخته شدن دوران جوانی و هویت دانست. تأثیرات مهمی که گذران اوقات فراغت در دوران معاصر بر فضای سیاست فرهنگ، اقتصاد و بر جوامع و خانواده و جوانان گذاشته است نه تنها مصرف کنندگان صنعت اوقات فراغت بلکه تولیدکنندگان کالاهای فراغت را نیز به تنوع طلبی و ساختار شکنی بنیادها وادار کرده است.

به جرأت می توان گفت اوقات فراغت امروز بیش از هر زمان دیگری است؛ چرا که ساعات رسمی کار در مراکز کاری کشورهای مختلف تقلیل یافته است. بنابراین هر فردی، چند ساعت فارغ از کار در اختیار دارد که باید برای استفاده از آنها طبق نظر میل و امکانات خود برنامه ریزی کند.

بدیهی است همان گونه که استفاده صحیح از اوقات فراغت هم بر زندگی فرد و هم بر جامعه تأثیر مثبت خواهد داشت، استفاده نادرست از آن نیز در هر دو سطح یاد شده می تواند باعث بروز مشکلات و خسارات جبران ناپذیری شود.

این مسأله به خصوص در مورد جوانان و نوجوانان از حساسیت بیشتری برخوردار است؛ زیرا این قشر آینده ساز، خود و نسل بعدی اجتماع را خواهند ساخت و بنابراین سرنوشت آنها با سرنوشت جامعه گره خورده است.

بیش و پیش از هر چیز باید توجه داشت که اوقات فراغت در جوامع صنعتی کاملا با «ساعات خالی» در جوامع سنتی متفاوت است. گذران صحیح اوقات فراغت بر بازدهی کار می افزاید و از این رو «صنایع تفریحاتی» در جهت متنوع تر کردن و پربارتر کردن اوقات فراغت و گذران آن، مانند هر رشته صنعتی دیگری به وجود آمده است.

اهمیت موضوع اوقات فراغت جوانان ، اوقات فراغت جوانان در ایران ، اوقات فراغت جوانان کشور

اهمیت موضوع

در مورد اهمیت و نحوه گذران اوقات فراغت بحث ها و بررسی های فراوانی صورت گرفته و پیشنهادهای متنوعی ارایه شده است. در این بین توجه به مسائل نوجوانان و جوانان که دغدغه ای همیشگی به حساب می آید، به دلیل ورود ناگهانی آنان به اجتماع و در نتیجه افزایش احتمال بروز رفتارهای نامتعادل بسیار حائز اهمیت است.

نیمی از جمعیت ایران را جوانان تشکیل می دهند؛ جمعیتی که با برنامه ریزی صحیح از انرژی های فراوان و متراکم آنها می توان برای سازندگی کشور استفاده کرد و در عین حال بی توجهی به آنها تشدید انحرافات و آسیب های اجتماعی را در پی خواهد داشت.

به همین جهت غنی سازی اوقات فراغت نوجوانان و جوانان مسأله مهمی است و نباید آن را به برنامه های محدودی خلاصه کرد که معمولا ادارات آموزش و پرورش پس از پایان سال تحصیلی و آغاز تعطیلات تابستانی تدارک می بینند. پرکردن بهینه اوقات فراغت بحثی فرابخشی تلقی می شود و تمام مجموعه های فرهنگی در این کار دخیل هستند.

بارزترین ویژگی اوقات فراغت آزادی انتخاب و نوع فعالیت است؛ ولی والدین به تصور این که باید وقت نوجوان و جوان فارغ شده از درس و مدرسه را لزوما پر کنند، بدون توجه به علایق آنها کلاس های درسی، هنری، ورزشی، اردو و غیره را برای آنها تجویز و فرزندانشان را ملزم به شرکت در آن می کنند که این خود باعث عدم استقبال نوجوانان و جوانان می شود.

این درحالی است که اگر فراغت از جهتی زیرسلطه و عقیده افراد دیگری غیر از خود جوانان باشد، دیگر فراغت محسوب نمی شود؛ چرا که افراد در این ساعات دست به گزینش می زنند و در برابر فرصت های پیش روی خود انتخاب می کنند.

دانستن این نکته که جوان در اوقات فراغت خود دست به چه انتخاب هایی می زند از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ واقعیت این است که در طول تابستان آمار بزه و رفتارهای ناهنجار اجتماعی در بین قشر جوان افزایش می یابد که این مسأله نشأت گرفته از نبود برنامه برای غنی سازی اوقات بیکاری است؛ به طوری که همنشینی با دوستان ناباب و حضور در برنامه های محفلی آنان به بروز ناهنجاری کمک و در نهایت برخی از جوانان را در دام خود گرفتار می کند و این مسأله باعث می شود که چنین جوانی قید ادامه تحصیل را بزند و به دنبال کسب درآمدهای کاذب و نامشروع برای خود باشد و اوقات فراغتی که می توانست برای او منشاء پیشرفت و ترقی باشد، باعث تباهی و سقوط وی می شود.

به همین دلیل در تکمیل بحث به بررسی عوامل انسانی غیر درونی (خانوادگی و اجتماعی) آسیب های اجتماعی می پردازیم تا با ریشه یابی، مسیر درستی را برای چاره اندیشی طی کنیم.

عوامل محیطی آسیب های اجتماعی

به نظر بسیاری از کارشناسان، عوامل اجتماعی موثر در ایجاد آسیب های اجتماعی به دو دسته تقسیم می شود؛ افزایش جمعیت، عدم ثبات و پایداری اجتماعی، بیکاری، تورم و فقر در شمار یک گروه از عوامل اجتماعی به شمار می رود و خانواده، محیط مدرسه و گروه همسالان جزو دسته ای دیگر است.

علل خانوادگی

خانواده نخستین نهاد اجتماعی است که برای برطرف کردن نیازهای ریشه ای و حیاتی انسان و بقای جامعه ضروری است. انسان ها پس از تولد تحت تأثیر افکار، عقاید و رفتار اعضای خانواده خود قرار می گیرند؛ لذا خانواده نخستین جایگاه و عاملی است که بر روند رفتار آدم تأثیر می گذارد؛ آنچه بیشتر مورد توجه ما است تأثیر منفی نواقص و کمبودهای خانوادگی بر فرد است که تحت شرایط خاصی وی را در معرض نامتعادل شدن قرار می دهد.

آموزش و پرورش

کیفیت آموزش نوجوانان و جوانان و موفقیت یا عدم موفقیت در تحصیل و طی کردن دوره های آموزشی در سازگار شدن و جامعه پذیری آنها موثر است. دانش آموزی که در محیط مدرسه منظم بوده و مراحل آموزشی را طبق برنامه و با موفقیت طی می کند، آسیب پذیری کمتری خواهد داشت.

همسالان

معاشرت با دوستان ناباب نیز نقشی مهم در روی آوردن افراد به آسیب های اجتماعی ایفا می کند. ممکن است برخی خانواده ها از فرزندان خود غافل شده و زمینه را برای گرایش به دوست ناباب فراهم کنند که نتیجه اش روی آوردن آنها به کارهای خلاف است. همچنین آسیب پذیری نوجوانان بد سرپرست، بی سرپرست و در بعضی موارد تک سرپرست بیشتر از سایر گروه هاست.

وقتی نوجوان پایگاه عاطفی خود را از منزل به میان همسالان می برد، برای پذیرش در گروه همسالان ناچار است که تن به خواسته های آنها بدهد. بررسی ها نشان می دهد که فشار همسالان و داشتن دوستان ناباب درگرایش به یکی از مولفه های آسیب های اجتماعی از عوامل بسیار مهم بوده است؛ در این موارد مشاهده می شود که افراد از دوستان خود حرف شنوی بیشتری دارند تا والدینشان.

بحران هویت

یکی از آسیب های دنیای ماشینی امروز این است که نهاد خانواده در گذشته کارکرد موثرتری داشت؛ ولی هم اکنون به دلیل ایجاد تفاوت های جدی بین دو نسل قدیم و جدید، تمام پل های موجود بین نوجوانان و والدین از بین رفته و زبان گفت وگو و تفاهم بین آنها تضعیف شده است.

در مورد بحران هویت جوانان می توان گفت که ریشه این موضوع را باید در دوران نوجوانی که دوران هویت یابی افراد است، جست وجو کرد. همراه با تغییرات جسمی دوره بلوغ، نوجوانان در جست وجوی هویت خویش هستند؛ اگر نهادهای موثر بر رشد شخصیتی نوجوانان و جوانان مانند خانواده و آموزش و پرورش بتوانند کارکرد خود را به درستی ایفا کرده و بستر مناسبی را برای هویت بخشی به نوجوان و جوان مهیا کنند، آنها دچار بحران هویت نخواهند شد.

نابرابری های اجتماعی

به دلیل محدودیت درمنابع، ناتوانی در اجرای یک مدیریت فراگیر، نبود توزیع عادلانه و کارآمد و برخی دلایل دیگر فرصت های تحصیلی، اشتغال، ازدواج، امکانات رفاهی و تفریحی و. . . به صورت مساوی در اختیار همه جوانان قرار نگرفته و نیازهای برخی از جوانان در جامعه بی پاسخ مانده است.

این مسأله باعث ایجاد سرخوردگی و ناکامی در آنها شده و این ناکامی به خشم منجر می شود. جوانان با این سرخوردگی های عدیده، جایی برای تخلیه خشم و انرژی های مخرب ناشی از شکست و ناکامی را ندارند. جوانی که نتواند خشم خود را تخلیه کند، مجبوراست آن را به درون خود بریزد.

فرهنگ

فرهنگ از عوامل مهمی است که بر شخصیت فرد تاثیر می گذارد. هر فردی پس از روند کودکی در مسیر جریانات فرهنگی قرار می گیرد. نوجوان باید با آداب و سنت های مذهبی و اخلاقی آشنا شود و آنها را بپذیرد. نفوذ فرهنگ جامعه در تغییر و تحول شخصیت او تاثیر زیادی دارد و رفتارهای بهنجار و نابهنجار را ایجاد می کند.

شرایط پرتنش و نامناسب سبب پریشانی و اضطراب فرد شده و عقده های روانی و تضادهای درونی در او ایجاد می کند، همین طور احساس محرومیت های گوناگون، کنش و واکنش فرد را از مسیر طبیعی خارج می کند.

تغییرات و تحولات فرهنگی، اجتماعی و پیشرفت فناوری نیز در شرایطی می تواند موجب کاهش روحیه افراد شود و روند اجتماعی شدن آنها را مختل کند. در صورتی که یک الگوی انحرافی در سطح جامعه انتشار یافته و جزیی از فرهنگ آن شود، می تواند به آسانی در وجود افراد، به ویژه نسل جوان درونی شود و به شکل هنجار درآید.

وجود اعتقادات مذهبی و فرهنگ اخلاق مدار در جامعه، نقش بسزایی در سلامت رفتارهای انسان و روابط افراد ایفا می کند. داشتن فرهنگ اخلاقی صحیح، بزرگترین مانع کجروی ها بوده و برعکس، وجود فرهنگ مبتذل و غیراخلاقی، حتی درصورت وجود شرایط ایده آل مالی، عامل مهم و مخربی در هدایت شخص به گمراهی خواهد بود.

رسانه ها

رسانه های گروهی به عنوان سومین نهاد موثر بر رشد شخصیتی افراد (پس از خانواده و مدرسه)، توانسته اند در آگاهی رساندن به نوجوانان و جوانان نقش عمده ای ایفا کنند. پیشرفت و توسعه وسایل ارتباط جمعی، با وجود مزایای بسیار، معایبی نیز به همراه داشته است.

نمایش تصاویر خشونت آمیز و صحنه های قبیح و نامتعارف از مطبوعات، شبکه های تلویزیون و اینترنت و آشنایی با بعضی ترفندهای مجرمانه که در فیلم ها به تصویر کشیده می شود، بازی های رایانه ای مهیج و محرک و ارتباط مجازی از طریق اینترنت، در نوع خود تأثیر منفی بر استفاده کنندگان، خصوصا قشر کم سن و سال و جوان گذاشته و گرایش آنها به ارتکاب اعمال ناهنجار را افزایش می دهد.

در مورد تلویزیون باید گفت رسانه ای است برای اطلاع رسانی و فرهنگ سازی و در یک فرآیند هنری، کاربردی قادر است شرایطی را برای مخاطبان فراهم آورد که خواسته ها و نیازهایشان را دوباره ببینند؛ درگیر همان کاری شوند که از آن می گریزند؛ به کلاس درسی وارد شوند که به دنبال خلاصی از آن بوده اند؛ شاد شوند، درعین گریزان بودن از شادی و غم را تجربه کنند، آنگاه که از غم گریزانند. تلویزیون تنها زمانی شایستگی پرکردن اوقات فراغت جوانان و نوجوانان را داراست که بتواند نگاه آنها را به فراغت عوض کند.

اوقات فراغت و آسیب های اجتماعی

تعطیلی کلاس های درسی و فارغ شدن جوانان و نوجوانان از امتحانات آخر سال و به طورکلی اوقات فراغت بدون برنامه، موقعیت آسیب زایی را برای این قشر فراهم می آورد. یکی از معضلات اصلی جامعه فعلی ما این است که متاسفانه برخی از جوانان و نوجوانان با فضای برنامه های مفید غیردرسی بیگانه اند و پس از اتمام هر پایه تحصیلی به یک باره از فضای آموزشی رها می شوند.

به همین جهت غنی سازی اوقات فراغت جوانان و نوجوانان به ویژه در ایام فراغت آنها از تحصیل، همواره عاملی بازدارنده برای پیشگیری از وقوع آسیب های اجتماعی تلقی می شود. همچنین این موضوع نشان دهنده اهمیت دسترسی به تفریحات سالم تر و فراهم آوردن امکانات لازم برای گذراندن و غنی سازی اوقات فراغت نوجوانان و جوانان است.

از دیگر سو، گرایش روزافزون به ارتباطات مجازی که جایگزین نامناسبی برای تخلیه هیجان و وقت گذرانی است، نوجوانان و جوانان را از دنیای واقعی به دنیای مجازی و هیجانی می کشاند، چراکه فرد در دنیای واقعی جایی برای تخلیه این هیجانات ندارد.

به همان میزان که افراد وقت خود را برای روابط مجازی صرف می کنند، از تعامل آنان با دیگران در محیط کار و خانواده کاسته می شود. با این حال مشاهده شده که روابط مجازی و فاصله دار باعث افزایش آسیب پذیری فرد در برابر انحرافات می شود. مسلما وقتی ارتباط تعاملی به صورت مستقیم باشد، آسیب های اجتماعی هم کمتر می شود.

کارکرد اوقات فراغت

اوقات فراغت یک امر فرابخشی است، یعنی قطعا با مسائل اقتصادی و فرهنگی در ارتباط مستقیم بوده، در نتیجه موضوعی چندبعدی است.
با این حال از لحاظ تحلیل کارکردی، معمولا ٣ نقش عمده را برای اوقات فراغت برمی شمارند: «رفع خستگی»، «تفریح و سرگرمی» و «ایجاد امکان برای بالابردن سطح معلومات، مشارکت آزاد اجتماعی و پرورش استعدادها.» تجدید قوا، گریز از ملال انگیز بودن زندگی روزمره، فرار از کارهای تکراری تحمیلی، ترمیم مشکلات عصبی ناشی از زندگی ماشینی، به دست آوردن نشاط و سرزندگی، ارضای صحیح و مناسب تمایلات پرخاشجویانه افراد و تقویت عواطف از کاربردهای اوقات فراغت به شمار می رود که در قالب ٢ نقش نخست قرار می گیرد.

نهادهای اجتماعی و اوقات فراغت

خانواده: این نهاد با توجه به خصوصیاتی که دارد، می تواند نقش بسیار مهمی در امر گذران اوقات فراغت ایفا کند. هر فرد ساعات متعددی از شبانه روز خود را در خانه به سر می برد که از این اوقات برای استراحت، غذا خوردن، رفع خستگی، گفت وگو با دیگر اعضای خانواده، مطالعه، بازی و مانند آن استفاده می کند.

بدیهی است که خانواده به عنوان یکی از واحدهای اجتماعی با دیگر واحدها و نهادها در تماس و از آنها متاثر است، همان گونه که بر آنها تأثیر نیز می گذارد. در ارتباط با موضوع مورد بحث نیز این قاعده مصداق پیدا می کند.

مثلا شرایط شغلی افراد خانواده بر نحوه گذراندن اوقات فراغت آنها اثر می گذارد. افرادی که از یک کار سخت و فشرده به خانه برمی گردند، نمی توانند در آنجا افراد خلاق، فعال و پر از احساس باشند.

مدرسه: یکی از نقش هایی که برای نهادهای آموزشی و پرورشی به ویژه در جوامع پیشرفته در نظر گرفته شده، پرورش مهارت های شاگردان برای گذران اوقات فراغت است.

از سوی دیگر با توجه به این که دانشگاه ها آخرین مراکز تحصیلی رسمی به حساب می آیند که می توانند افراد را به آموزش مهارت های هنری، تفریحی و علمی تشویق کنند، توجه به تناسب این مهارت ها با شرایط و امکانات افراد در مرحله فراغت از تحصیل ضروری است.

دانشگاه ها نیز علاوه بر اقدامات مشابه ذکر شده، می توانند از طریق انجمن های دانشجویی فعالیت های فوق برنامه وسیع تری را اجرا کنند.

مراکز مذهبی: اعتقادات مذهبی افراد و قداست امور دینی و وابستگی عاطفی افراد به این امور، نقش مهمی را در ارتباط با نحوه گذراندن اوقات فراغت در اختیار مراکز دینی قرار می دهد. این مراکز با استفاده از نفوذ معنوی خود بر فکر و ذهن مردم و به ویژه جوانان، می توانند آنان را در امر گذران صحیح و مناسب اوقات فراغت یاری کنند.

دولت: دولت ها با توجه به اختیارات و امکانات وسیعی که در اختیار دارند و همچنین با توجه به توسعه کارکردهایی که از گذشته برعهده داشته اند و انتظارات جدیدی که مردم از آنها دارند، در برنامه ریزی برای بهبود و غنی تر کردن نحوه گذران اوقات فراغت مردم خصوصا جوانان، نقش عمده ای ایفا می کنند.

جمع بندی و چاره اندیشی

واقعیت انکارناپذیر این است که با افزایش اوقات فراغت برنامه ریزی نشده و تعطیلات غیر هدفمند، آسیب های اجتماعی در جامعه افزایش می یابد. این موضوع، بیانگر اهمیت پرداختن به برنامه ریزی برای افزایش بهره وری اوقات فراغت، به ویژه برای نسل جوان است.

جوانان در مورد چگونگی گذران اوقات فراغت، خواست ها و گرایش هایی متفاوت از پدران و مادران خود دارند. بعضی از این تفاوت ها طبیعی و ناشی از تفاوت های سنی و مقتضیات آن است.

جوانان علاوه بر نیازهای زیستی اولیه، نیازهای ثانویه ای مانند احتیاج به محبت، نیاز به معناجویی برای زندگی، نیاز به تعلق خاطر به گروه جمع متجانس با خود، نیاز به امنیت، نیاز به احساس ارزشمندی و موفقیت، نیاز به نوآوری، نیاز به همدلی و همدردی، نیاز به احساس کمال و تعالی و پیشرفت، نیاز به پذیرفته شدن توسط گروه هم سن و سال و نیاز به شناخت ارزش های اخلاقی دارند که در مجموع، آنها را در شرایط خاص روانی، رفتاری، فکری، تصوری و عاطفی قرار می دهد.

گاهی ممکن است جوانان تحت فشار ناگهانی کشش های درونی قرار گیرند و سازوکارهای کنترل درونی و بیرونی نتواند مانع گرایش آنها به سوی رفتارهای ناهنجار و آسیب های اجتماعی شود.

لازم است که بازدارندگی درونی را در آنان تقویت کرد. این هدف با برنامه هایی نظیر تقویت تصویرسازی مثبت از خویش، بیدارکردن وجدان های آگاه و نشان دادن راه های صحیح برای رسیدن به هدف قابل دستیابی است.

از سوی دیگر باید عوامل ساختاری بیرونی را مورد توجه قرار دهیم، پیوستگی جوانان با مدرسه، خانواده و جامعه را بالا ببریم و فرصت ها را برای ارتقای اجتماعی جوانان گسترش دهیم. 

منبع: نمناک
آخرین مطالب
درمان سرماخوردگی کودکان -آکا
برنامه ریزی تغذیه ای برای کلاس اولی ها - آکا
برنامه ریزی تغذیه ای برای کلاس اولی ها - آکا
بازی با اعداد؛ هفته چهارم بوندس لیگا
خودکشی قاتل با سم هنگام بازسازی صحنه قتل
کیوسک؛ شب پرهیجان لالیگا
کامرانی‌فر: در اسرع وقت به اعتراض‌ها رسیدگی می‌کنیم/ کنفرانس مطبوعاتی مکان مناسبی برای اعتراض نیست
ریکاوری در محوطه هتل/ دیدار قرقیزستان و ویتنام آنالیز می‌شود
تیم ملی ایران وارد ارمنستان شد
مجهز شدن داوران لیگ برتر به سیستم رادیویی از هفته هشتم
درودگر: تیم ملی فوتسال به بلوغ رسیده است/ نگاه فدراسیون به فوتسال باید مانند فوتبال باشد
لواندوفسکی: عجله ای برای تمدید قراردادم ندارم
هزینه کاشت ابرو طبیعی چقدر است؟ -آکا
تشییع پیکر قهرمان ملی مرحوم گلبارنژاد + تصاویر
پول می‌گیرم و به درد و دلت گوش می‌کنم!
شکم های بزرگ رفقای جدا نشدنی -آکا
از ابتدای سال چه قدر ارز صرف واردات BMW شد؟
پدیده گرد و خاک در راه است
حمله سپاهانی ها به ماشین محسن مسلمان و احمدزاده
چگونه خبر طلاق مان را به دیگران بدهیم ؟
برگه ها